Mùa nắng nóng luôn là thời điểm khiến các vật dụng gỗ trong bếp thay đổi hình dạng nhanh hơn bình thường, đặc biệt là thớt gỗ. Nhiều gia đình bất ngờ khi thấy chiếc thớt phẳng lì bỗng cong nhẹ, vênh cạnh hoặc nứt chân chim. Vậy, nguyên nhân thực sự đến từ đâu và làm sao để hạn chế hiện tượng này?
1. Cơ chế tự nhiên của gỗ khiến thớt dễ cong vênh
Thực tế, tình trạng thớt gỗ bị cong vênh đến từ cơ chế tự nhiên của các loại gỗ được sử dụng.
1.1. Đặc tính hút ẩm và nhả ẩm của gỗ
Gỗ mang đặc tính hút và nhả ẩm liên tục theo môi trường xung quanh. Khi trời nắng nóng, độ ẩm không khí giảm mạnh, hơi nước trong gỗ thoát ra nhanh, làm cấu trúc thớt co lại. Nếu mặt trên và mặt dưới của thớt thoát ẩm không đều, tốc độ co rút chênh lệch sẽ dẫn tới cong vênh.
1.2. Biến đổi nhiệt độ đột ngột
Khi thớt vừa rửa bằng nước lạnh nhưng được phơi dưới nắng gắt, nhiệt độ thay đổi đột ngột khiến thớt chịu lực giãn nở quá nhanh. Từ đó, các thớ gỗ bên trong bị kéo dãn hoặc co lại không đồng đều, tạo thành độ cong nhẹ và tăng nguy cơ nứt cạnh. Tại các vùng khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, tình trạng này diễn ra phổ biến vì mùa nóng thường kèm nắng mạnh vào giữa trưa.
1.3. Thớ gỗ và cấu trúc vân
Không phải tất cả loại gỗ đều phản ứng giống nhau. Những loại gỗ có thớ dài, vân chạy thẳng thường ổn định hơn. Ngược lại, gỗ có mắt hoặc vân xoáy sẽ dễ giãn nở bất đồng, từ đó khiến thớt cong vênh rõ rệt hơn khi gặp nhiệt độ cao.
Ngoài ra, cách ghép gỗ để làm thớt cũng có ảnh hưởng: nếu ghép thớ không cùng chiều hoặc không được nén chuẩn, độ ổn định giảm, dễ bị tác động bởi nóng - lạnh.
2. Yếu tố sử dụng và bảo quản làm tăng nguy cơ cong vênh
Bên cạnh cơ chế tự nhiên, thì thói quen sử dụng và bảo quản cũng có thể làm tăng nguy cơ thớt gỗ bị cong vênh.
2.1. Rửa thớt bằng nước nóng quá thường xuyên
Nhiều người có thói quen dùng nước nóng để sát khuẩn thớt. Tuy nhiên, việc ngâm hoặc đổ nước nóng trực tiếp lên bề mặt khiến gỗ nở đột ngột. Khi thớt khô lại, phần chịu giãn nở mạnh sẽ co rút nhanh hơn, gây cong hoặc rạn nhẹ. Nước nóng hoàn toàn có thể dùng, nhưng chỉ nên tráng nhanh và lau khô ngay, không nên đổ liên tục hoặc ngâm lâu.
2.2. Để thớt khô không đều
Sau khi rửa, nếu thớt được dựng đứng ở góc tường hoặc đặt nằm trên mặt phẳng ẩm, một mặt sẽ khô nhanh, mặt còn lại khô chậm. Sự mất cân bằng này chính là nguyên nhân trực tiếp gây vênh.
Tình trạng này thường thấy ở những thớt có độ dày lớn vì khả năng thoát ẩm chậm hơn.
2.3. Phơi thớt dưới nắng quá gắt
Nhiều gia đình nghĩ rằng phơi nắng giúp thớt nhanh khô và sạch khuẩn. Nhưng nắng lớn làm gỗ mất nước nhanh, mặt hướng nắng co lại mạnh hơn khiến thớt gỗ bị cong. Việc phơi nắng chỉ nên thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi ánh nắng nhẹ và đều.
2.4. Không phủ dầu bảo vệ định kỳ
Các loại dầu ăn, dầu dừa hoặc dầu khoáng có tác dụng khóa ẩm, giúp thớt ổn định trước nhiệt độ cao. Nếu thớt sử dụng lâu ngày mà không được phủ dầu, bề mặt trở nên “khát nước”, dễ hấp thụ và giải phóng ẩm thất thường, từ đó làm tăng tình trạng cong vênh trong mùa nóng.
3. Giải pháp hạn chế cong vênh vào mùa nóng
Để hạn chế tình trạng thớt bị cong vênh, bạn có thể áp dụng một số phương pháp dưới đây.
3.1. Sấy thớt đúng cách sau khi rửa
Thay vì dựng sát tường hoặc để nằm một mặt, hãy đặt thớt ở vị trí thoáng gió hoặc dùng giá úp để hai mặt được lưu thông không khí đều. Đây là cách khắc phục hiệu quả nhất giúp thớt khô cân bằng.
3.2. Tránh nắng trực tiếp và môi trường quá nóng
Không nên đặt thớt gần bếp gas, cạnh lò nướng, trên bàn đá bị nắng chiếu cả ngày. Nhiệt độ cao liên tục là nguyên nhân chính khiến thớt gỗ biến dạng nhanh.
3.3 Phủ dầu định kỳ 2 - 4 tuần/lần
Quét một lớp dầu mỏng giúp bề mặt gỗ ổn định, chống hút nước và hạn chế tác động từ nắng nóng. Với thớt dùng trong mùa hè, việc phủ dầu đều đặn càng quan trọng.
3.4. Không ngâm nước quá lâu
Thớt ngâm lâu sẽ hút nước vào trong, khi gặp môi trường nóng, nước thoát ra nhanh khiến thớt co ngót mạnh, gây cong. Vì vậy, bạn chỉ nên rửa nhanh, lau khô và để ráo tự nhiên.
3.5. Lật thớt khi phơi hoặc khi đặt trên mặt phẳng
Nếu bắt buộc phải để thớt nằm, hãy đảo mặt liên tục để tránh một mặt tiếp xúc ẩm hoặc nhiệt nhiều hơn mặt còn lại.
Thớt gỗ cong vênh vào mùa nóng chủ yếu do sự thay đổi ẩm và nhiệt trong môi trường, cũng như thói quen sử dụng hằng ngày. Vậy nên, nếu bảo quản chuẩn, một chiếc thớt gỗ có thể sử dụng ổn định trong nhiều năm mà không lo biến dạng đấy bạn nhé!
Thùy Duyên